Çocuklarda HPV Aşısı ve Kanserden Korunma Rehberi

Ebeveynlerin Bilmesi Gerekenler: Çocuklarda HPV Aşısı ve Kanserden Korunma Rehberi

Çocuklarımızın sağlığı ve geleceği, biz ebeveynlerin en hassas olduğu konudur. Onları görünür tehlikelerden korumak için gösterdiğimiz çabayı, gelecekte karşılaşabilecekleri sağlık risklerine karşı da göstermek isteriz. Tıbbın gelişimiyle birlikte artık bazı kanser türlerini, henüz gelişmeden önleyebilme şansına sahibiz. Bu noktada, İnsan Papilloma Virüsü (HPV) aşıları, çocuklarımıza sunabileceğimiz en güçlü koruma kalkanlarından biri olarak öne çıkmaktadır.

Bu rehberde, HPV aşısını neden erken yaşlarda önerdiğim, hangi hastalıklardan koruduğunu ve güvenliliğini bilimsel veriler ışığında inceleyeceğiz.

HPV Nedir ve Neden Ciddi Bir Risktir?

İnsan Papilloma Virüsü (HPV), hem erkeklerde hem de kadınlarda anogenital ve orofaringeal (ağız ve boğaz) hastalıklara neden olan, cinsel yolla bulaşan yaygın bir virüsdür¹.

HPV’nin oluşturduğu enfksiyonun en sık bilinen ismi siğildir. Sıkça karşıma gelen sorulardan birisine de cevap olması için siğilin diğer isimleri verrü, kondilom, kondiloma akuminata veya yaygın bir kullanım et beni aynı enfeksiyon yani HPV virüsü anlamına gelir.

HPV’nin “yüksek riskli” olarak adlandırılan tipleri, kalıcı enfeksiyon oluşturduğunda kanserleşme sürecini başlatabilir. Özellikle rahim ağzı (serviks) kanserlerinin neredeyse tamamına inatçı viral enfeksiyonlar neden olmaktadır. Dünya genelinde rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70’inden HPV tip 16 ve 18 sorumluyken, 9’lu aşıda bulunan ek tipler (31, 33, 45, 52 ve 58) %20’lik ek bir dilimi oluşturur¹. Bu sadece kadınları ilgilendiren bir durum değildir; HPV tip 16 ve 18, anal kanserlerin %90’ına ve orofaringeal, vulvar, vajinal ve penis kanserlerinin önemli bir kısmına da neden olmaktadır¹.

İdeal Aşılama Zamanı: Neden 9-12 Yaş Aralığı?

Birçok ebeveyn, çocuklarının cinsel aktiflikten uzak olduğu bir dönemde bu aşıyı yaptırmayı gereksiz bulabilir. Ancak tıbbi otoriteler ve bilimsel veriler, erken aşılamanın hayati önem taşıdığını vurgulamaktadır

1. Bağışıklık Yanıtı Çok Daha Güçlüdür

Bilimsel çalışmalar, 9-15 yaş aralığındaki çocukların aşıya verdiği bağışıklık yanıtının (antikor üretimi), 16-26 yaş grubundaki genç yetişkinlere kıyasla yaklaşık iki kat daha yüksek olduğunu göstermiştir². Erken yaşta yapılan aşı, vücudun virüse karşı çok daha sağlam bir savunma hattı kurmasını sağlar.

2. Virüsle Karşılaşmadan Önce Koruma

HPV aşıları “profilaktik” yani koruyucu aşılardır; mevcut bir enfeksiyonu tedavi etmezler². Aşının en yüksek etkinliği, birey henüz HPV ile hiç karşılaşmamışken, yani cinsel deneyim yaşamadan önce yapıldığında sağlanır⁷.

Rutin HPV aşılaması ülkelerin sağlık otoritelerine göre değişmektedir. Sıklıkla önerilen yaş 11-12 olsa da, aşılama takvimi 9 yaşından itibaren başlatılabilir².

Aşı Hangi Hastalıklardan Korur?

Amerika Birleşik Devletleri’nde ve birçok ülkede kullanılan 9’lu HPV aşısı, hem kız hem de erkek çocuklarda kanser ve kanser öncüsü lezyonları engellemek üzere onaylanmıştır⁶.

• Kız Çocukları İçin: Rahim ağzı, vulva, vajina, makat (anal) ve orofaringeal (baş-boyun) kanserlerine ve kanser öncüsü lezyonlara karşı koruma sağlar.
• Erkek Çocukları İçin: Makat (anal) kanseri, orofaringeal kanserler ve diğer baş-boyun kanserleri ile penis kanserlerine karşı koruma sağlar.
• Genital Siğiller: Her iki cinsiyette de görülen ve tedavisi zor olan anogenital siğillerin yaklaşık %90’ına neden olan HPV Tip 6 ve 11’e karşı etkilidir.

Erkek çocukların aşılanması, doğrudan kendi sağlıklarını korumanın yanı sıra, virüsün toplumdaki dolaşımını azaltarak “sürü bağışıklığı” yoluyla dolaylı olarak kadınların da korunmasına katkı sağlar². Aynı zamanda hem kendilerini hemde partnerlerini korumları için çok önemlidir.

Aşı Takvimi ve Doz Bilgisi³

Aşılama şeması, çocuğun aşıya başladığı yaşa göre değişiklik göstermektedir. Erken davranmak, çocuğunuzun daha az iğne olmasını sağlar.

• 9-14 Yaş Arası Başlayanlar: Sadece 2 doz aşı yeterlidir. İlk dozdan 6 ila 12 ay sonra ikinci doz uygulanır. Çalışmalar, bu yaş grubunda 2 dozun, daha ileri yaşlarda yapılan 3 doz kadar etkili bağışıklık sağladığını göstermiştir.
• 15 Yaş ve Üzeri Başlayanlar: Tam koruma için 3 doz aşı yapılması gerekmektedir (0., 1-2. ve 6. aylarda).
• Bağışıklık Sistemi Baskılanmış Çocuklar: Yaşlarına bakılmaksızın (9-26 yaş arası), yeterli koruma için 3 dozluk şema uygulanmalıdır.

Güvenlik Profili ve Yan Etkiler

HPV aşıları, canlı virüs veya genetik materyal içermez; virüsün dış kabuğunu taklit eden zararsız parçacıklardan (virüs benzeri partiküller) oluşur². Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Küresel Aşı Güvenliği Danışma Komitesi, HPV aşılarının yarar-risk profilinin son derece yüksek olduğunu belirtmiştir³.

Sık Görülen Yan Etkiler

Klinik çalışmalarda ve aşı sonrası takiplerde en sık karşılaşılan yan etkiler, aşı yerinde hafif ağrı, kızarıklık veya şişlik gibi lokal reaksiyonlardır⁴.

Baygınlık (Senkop) Riski

Ergenlik dönemindeki diğer aşılarda olduğu gibi, HPV aşısı sonrasında da nadiren baygınlık görülebilir. Bu durum aşıya özgü bir yan etkiden ziyade, enjeksiyon stresine bağlı bir tepkidir⁵. Yaralanmaları önlemek için aşı sonrası 15 dakika oturur veya yatar pozisyonda beklenmesi önerilir⁵.

Kısırlık İddiaları Hakkında

Halk arasında dolaşan kısırlık (infertilite) söylentilerinin aksine, geniş çaplı bilimsel çalışmalar aşı ile kısırlık arasında hiçbir bağlantı bulmamıştır. 1 milyondan fazla kadını içeren bir meta-analiz çalışmasında (tüm çalışma verilerinin toplandığı ortak çalışma), HPV aşısı olanlarda erken yumurtalık yetmezliği riskinin artmadığı kanıtlanmıştır⁷.

Sonuç

Çocuğunuzu 9-12 yaş aralığında aşılatmak, onun kansersiz bir geleceğe adım atması için yapabileceğiniz en değerli yatırımlardan biridir. Bu aşı, rahim ağzı kanseri başta olmak üzere birçok ciddi hastalığı önleme potansiyeline sahiptir ve güvenlik profili güçlüdür. Aşı takvimi ve çocuğunuza uygun planlama için çocuk doktorunuzla görüşmeyi ihmal etmeyin.

Referanslar

1. Cox, T., & Palefsky, J. M. (2025). Human papillomavirus vaccination. UpToDate. Erişim Tarihi: 1 Aralık 2025.
2. Markowitz, L. E., Dunne, E. F., Saraiya, M., et al. (2014). Human papillomavirus vaccination: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recommendations and Reports, 63(RR-05), 1–30.
3. World Health Organization (WHO). (2017). Global Advisory Committee on Vaccine Safety: Safety of HPV vaccines.
4. Iversen, O. E., Miranda, M. J., Ulied, A., et al. (2016). Immunogenicity of the 9-Valent HPV Vaccine Using 2-Dose Regimens in Girls and Boys vs a 3-Dose Regimen in Women. JAMA, 316(22), 2411–2421.
5. Food and Drug Administration (FDA). (2020). Gardasil 9 (Human papillomavirus 9-valent vaccine, recombinant) product information. Merck & Co, Inc.
6. Arbyn, M., Xu, L., Simoens, C., & Martin-Hirsch, P. P. (2018). Prophylactic vaccination against human papillomaviruses to prevent cervical cancer and its precursors. Cochrane Database of Systematic Reviews, 5, CD009069.
7. Torella, M., Marrapodi, M. M., Ronsini, C., et al. (2023). Risk of Premature Ovarian Insufficiency after Human Papilloma Virus Vaccination: A PRISMA Systematic Review and Meta-Analysis of Current Evidence. Vaccines, 11.